One Battle After Another: Đừng dừng lại

Trong phim One Battle After Another của đạo diễn Paul Thomas Anderson, một chi tiết có thể nói là trớ trêu nhưng lại khiến mọi người cười nhiều nhất, chính là cảnh Bob Ferguson ngồi xem phim The Battle of Algiers của Gillo Pontecorvo. Tay anh cầm điếu thuốc, vừa cố gắng nhớ lại mật mã liên lạc đã bị lãng quên suốt 16 năm, vừa chửi thề với hệ thống liên lạc cồng kềnh, bảo thủ trong lúc tay sai của Đại tá Lockjaw tràn vào Baktan Cross để săn lùng con gái anh. Chi tiết này không chỉ là một khoảnh khắc hài hước giữa nhịp điệu căng thẳng của bộ phim mà còn là một lớp nghĩa sâu sắc, thể hiện chuyên môn điện ảnh bậc thầy của đạo diễn trong việc hòa quyện yếu tố bi hài vào dòng phim hành động chính trị gai góc. Với độ dài phim hơn 160 phút, chi tiết này xuất hiện ở phần giữa, sau bước nhảy thời gian 16 năm, đánh dấu sự chuyển dịch từ hành trình kháng chiến tập thể vì tuyên ngôn lớn lao khoác chiếc áo cách mạng, sang cuộc chiến của cá nhân của một ông bố đơn thân bất đắc dĩ. Chi tiết ấy, đồng thời phản ánh chủ đề lớn hơn về sự mong manh của con người trong cuộc chiến ý thức hệ.

Về mặt cốt truyện, chi tiết này đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng nhân vật Bob Ferguson. Bob không phải là anh hùng điển hình của dòng phim hành động Hollywood, như kiểu Ethan Hunt trong Mission: Impossible hay John Wicked... Thay vào đó, Anderson đã khắc họa anh như một cựu chiến binh mòn mỏi, pha trộn giữa sự điên rồ nghiện ngập của Jordan Belfort trong The Wolf of Wall Street (ở mức độ nhẹ hơn một chút), và thái độ lười biếng, tưng tửng của "The Dude" trong The Big Lebowski của Coens Brothers. Việc Bob quên mật mã, một chi tiết tưởng chừng vụng về, thực chất là đỉnh điểm của sự chuyển mình vĩ đại. Nó nhắc nhở khán giả rằng những người làm cách mạng cũng chỉ là con người, với những khoảnh khắc đãng trí, mệt mỏi sau hàng thập kỷ đấu tranh. Chi tiết này không chỉ tạo sự tương phản hài hước với nhịp độ dồn dập của phim mà còn làm nền tảng cho nhân vật: Từ một kẻ ẩn dật, Bob buộc phải đánh thức bản năng chiến binh để cứu con gái Willa. Paul Thomas Anderson sử dụng chi tiết này để lật ngược kỳ vọng của phần đông: thay vì một anh hùng hoàn hảo, khán giả chứng kiến một ông bố nửa tỉnh nửa "phê", bất ngờ phải vật lộn với công nghệ lỗi thời để cứu con gái.

Chưa hết, ở chi tiết Bob xem The Battle of Algiers, một kiệt tác điện ảnh chính trị về cuộc kháng chiến Algeria chống thực dân Pháp, cũng không phải ngẫu nhiên. Đây là một meta-reference tinh tế, gợi nhớ về lịch sử điện ảnh cách mạng, sử dụng phong cách tài liệu giả để phê phán chủ nghĩa thực dân. Trong cảnh này, màn hình tivi chiếu The Battle of Algiers tạo lớp layer kép: Bob đang "học" từ phim để nhớ lại kỹ năng kháng chiến, nhưng sự đãng trí của anh (quên mật mã) lại chế nhạo chính lý tưởng cách mạng ấy, biến nó thành một màn bi hài trớ trêu nhưng vẫn cứ phải tiếp tục không ngừng. Đạo diễn đã  tài tình khi để khung hình close-up trên khuôn mặt DiCaprio với điếu thuốc lủng lẳng, ánh sáng mờ ảo từ tivi chiếu lên gương mặt mệt mỏi, kết hợp với tiếng chửi thề lẩm bẫm, tạo cảm giác ngột ngạt, tương phản với không gian rộng lớn của các cảnh hành động trước đó. 

Hơn nữa, chi tiết này góp phần vào chủ đề lớn của phim: sự kiên cường của con người trước sự xóa bỏ lịch sử và chủ nghĩa phát xít hiện đại. Âm nhạc của Jonny Greenwood, với những giai điệu piano chênh vênh không chỉ duy trì nhịp tim khán giả mà còn nhấn mạnh sự cô lập của Bob. Chi tiết quên mật mã không chỉ hài hước mà còn nhân văn, nhắc nhở rằng cuộc chiến không phải lúc nào cũng anh hùng ca, nó đầy những khoảnh khắc vụng về, con người. Điều này phù hợp với phong cách của Anderson. Ông tránh thuyết giáo khô khan, thay vào đó dùng "hài đen" để lột trần sự phi lý của cái ác, giống như cách Charlie Chaplin làm với Hitler trong The Great Dictator. Trong bối cảnh Hollywood hiện nay, khi các nhà sản xuất rụt rè trước nội dung chính trị, chi tiết này khẳng định giá trị của One Battle After Another như một cột mốc quan trọng, để hài đen trào lộng và cuộc đấu tranh của cá nhân, nhằm phê phán xã hội Mỹ và chủ nghĩa thượng đẳng.

Ngoài ra, chi tiết Bob quên mật mã không chỉ là một khoảnh khắc giải trí, mà còn là minh chứng cho sự thử nghiệm của Paul Thomas Anderson từ drama tâm lý sang hài đen. Nó cân bằng giữa bi hài và bi tráng, sử dụng kỹ thuật điện ảnh tinh xảo để truyền tải thông điệp về con người trong cuộc chiến bất tận. Với One Battle After Another, Paul Thomas Anderson không chỉ làm phim về nước Mỹ, ông đã tạo ra một tấm gương phản chiếu chính xác dung nhan méo mó, đau thương nhưng cũng đầy sức sống của thời đại chúng ta. Tựa phim cũng là lời khẳng định về sự kiên cường: Hết trận này đến trận khác, cuộc chiến vẫn tiếp diễn, và chúng ta không được phép dừng lại. Cuộc chiến ấy không cần súng đạn hay vũ khí, mà cũng là những biến động về khí hậu, kinh tế, dịch bệnh, mâu thuẫn giữa người với người, giữa các tầng lớp trong xã hội, giữa các nền văn hoá... Hoặc gần hơn là những đụng chạm trong công việc, trong cuộc sống đô thị mà những con người nhỏ bé và bình thường như tôi vẫn phải đối diện mỗi ngày và tìm cách vượt qua để thích nghi và sống sót.