"Nhìn nhau ôi cũng như mọi người. Có một dòng sông đã qua đời..."

Trong những tranh cãi ồn ào gần đây về phim Trịnh, tôi chỉ tâm đắc nhất một dòng mà ai đó đã viết: Đừng vội kết luận đó là phim hay hoặc dở, hãy tự cảm nhận theo cảm xúc của chính bạn! Là người yêu nhạc Trịnh, nên việc có xem hay không xem, có tha thứ hay không tha thứ cho bộ phim, thì điều ấy không quan trọng, càng không ảnh hưởng đến sự cảm thụ của chúng ta dành cho nhạc của ông. Vốn điều ấy mới là cái sau cùng, cái cốt lõi. Và đúng vậy, cuộc đời thì hữu hạn, nên các cuộc tranh cãi không cần thiết cũng sẽ nhanh chóng bị lãng quên, đặc biệt là trong những lĩnh vực được tạo ra để con người thưởng thức, và càng tốt hơn khi chỉ tự mình thưởng thức như âm nhạc, văn chương, điện ảnh.

Nhắc đến nhạc Trịnh, tôi mới nhớ đến ca khúc Có một dòng sông đã qua đời. Bài hát như lời tự tình thường nhật, rất đơn giản về cấu trúc, chỉ có vỏn vẹn bốn đoạn nhạc, mỗi đoạn lại có từ hai đến ba câu thơ. Nhịp điệu khá đều đặn, bình thản như thể khi gặp lại cố nhân, “nhìn nhau ôi cũng như mọi người". Ca khúc này không có những tương phản sắc nét khi chuyển ý, chỉ như áng mây loang dần trên bầu trời rồi phản chiếu xuống mặt nước. Sau là sự hoà hợp giữa lời thơ và ý nhạc. Như trong lòng dòng sông ấy, không còn sự phân định rõ ràng nữa... 

Có một dòng sông đã qua đời là cuộc tình đã qua, hay là một thời đã qua, hay là khi một con người đã trôi gần đến điểm dừng chân, khi “tóc người như dòng sông xưa ấy đã phai, đã lênh đênh biển khơi”. Là sự mất mát, nhưng ông lại viết nó ở điệu thức trưởng, thường là để nhạc sĩ sáng tác khi diễn tả cảm xúc nhẹ nhàng, "có người lòng như khăn mới thêu". Có chăng tình yêu trong ông tuy buồn nhưng không ủy mị u sầu. Nhạc Trịnh Công Sơn không hề có niềm đau tuyệt vọng, vì ông biết trước rằng cuộc đời vốn dĩ là một dòng sông "sẽ qua đời". Dòng sông, dù đại diện cho sự vô hạn, mênh mông, nhưng nó vẫn biến mất. Trong một cách hiểu khác, bài hát này muốn nói đến trạng thức mất đi tất cả sau khi tình yêu rời bỏ, tình yêu hiện diện dù là ở con người hay thời cuộc. Nhưng dù đau xót tuyệt vọng đến đâu, thì rốt cuộc con người cũng trở về trật tự ban đầu của vũ trụ. Có gặp ắt có tạm biệt. Một ca khúc đau đáu những suy nghĩ về sự được - mất, sự sống - chết trên thế gian này. Dẫu vậy, “chút tình dường như hiu hắt bay”, tình yêu vẫn tồn tại và lan xa, không qua dấu tích già nua, mà là sự kết nối, thấu hiểu giữa người với người, gác lại cái tôi để xóa nhòa sự hiểu lầm, hay cảm giác hơn thua nhau. 

Và như thế, âm nhạc tiếp tục được vang lên.