Cánh Cung (The Bow)
The Bow (Hwal), bộ phim thứ 2 của Kim Ki Duk mà tôi xem sau Spring, Summer... Đây cũng có thể là một may mắn, vì thế giới của Kim vẫn đong đầy sự tò mò. Khi đấy, tôi, đơn giản là hướng tầm mắt theo người dẫn chuyện của phim - là cánh cung.
Thoạt tiên, khi bộ phim trôi qua được một nửa, tôi nghĩ rằng The Bow khái quát mối tình không lời giữa một lão già và một thiếu nữ. Ý tưởng này không hề mới. Nhưng khi bước đến nửa sau của phim, tôi đã sửng sốt trước cách Kim xử lý câu chuyện. Ông dạo đầu từ những khuôn nhạc và ý thơ trong The Bow, để rồi kết thúc bằng một dụ ngôn, đó là khi con người khẳng định bản ngã tự nhiên, bất chấp các giáo lý khổ hạnh, tôn giáo, không cần phân định giữa thiêng liêng hay trần tục, cao thượng hay hẹp hòi.
Một lão già chăm sóc cô bé thất lạc gia đình từ năm ba tuổi. Sau nhiều năm, lão già muốn gắn bó với cô, nhưng không phải theo cách của một người cha. Lão muốn sở hữu cô gái và cưới nàng làm vợ. Lão đếm từng ngày vào tờ lịch chờ ngày cô vừa tròn mười sáu.
Công việc chính của lão là đưa đón các khách du lịch câu cá trên thuyền và xem bói cho họ. Lão già trên chiếc thuyền độc mộc, lầm lì, người xem không chắc lão im lặng bao lâu trong phim, nhưng chắc chắn là chưa bao giờ thật sự nghe giọng nói của lão. Chỉ có tiếng gầm gừ rít qua kẽ răng và nụ cười mỉm không thành tiếng.
Lão chính là bản ngã của chúng ta, kiên định và cố chấp. Còn cô gái bé nhỏ của lão chính là linh hồn, trong sáng, nhưng không ngừng tìm kiếm tự do. Con thuyền chính là cơ thể, chứa đựng cả sự già cỗi trong cái tôi đáng thương và cả linh hồn tươi mới. Đại dương là vũ trụ mênh mông. Chàng trai trẻ đại diện cho nền văn minh tương lai, là nỗi tò mò ngày càng rõ nét của linh hồn, và cũng là rào cản của cái tôi bảo thủ. Những hành khách chính là xã hội loài người, là đám đông trần gian. Vài lần, nhiều gã câu cá buông lời khiếm nhã và đụng chạm cơ thể cô bé, nhằm làm hỏng sự thanh khiết của linh hồn. Cách mà lão già bảo vệ cô gái, cũng chính là hành trình đấu trí để giữ cho tâm hồn trong sáng và nguyên vẹn, bằng cây cung, cũng là sự chỉ dẫn trong tâm thức.
Tôi tự hỏi, nếu không phải là Kim Ki Duk, liệu đạo diễn khác sẽ xử lý như thế nào, để hướng sự tập trung của người xem vào cây cung - chứ không chỉ là mối quan hệ của lão già và cô gái? Cây cung, vũ khí đầu tiên của loài người để sinh tồn, một biểu tượng của tính nam. Hành động bắn cung tên, cũng là hành động mà ý thức được hoàn thiện, trở thành một sức mạnh không gì ngăn cản được.
Một điểm thú vị khác, khi lão già chơi nhạc bằng cây cung, điều này đại diện cho vẻ đẹp của nghệ thuật (âm nhạc) bên trong mỗi người, và chỉ có linh hồn mới có thể nghe, hiểu cà cảm nhận được. Trong phim, cây cung giúp cho lão già và cô gái có thể dự đoán tương lai của các hành khách, là tương lai đã được quyết định từ tâm thức của mỗi người. Vì thế, tương lai không có thật, vì nó vốn được định hình từ hiện tại.
Ở phân đoạn gần cuối, khi lão già siết dây thừng vào cổ trên cọc thuyền gỗ, để nối với chiếc thuyền máy mà cô gái ra đi cùng chàng trai, là sự hi sinh cái tôi cần thiết để giải thoát linh hồn. Đây là thời khắc của sự chuyển hoá. Tất cả linh hồn khi muốn tự do, đều phải trải qua mất mát này - chính là lão già và đường cung tên bay trong vô định.
Tuy nhiên, Kim chưa dừng lại ở đây. Ông đã đẩy xung đột nội tâm con người lên một tầm cao mới, khi lão già đã chọn cách cắt sợi dây thừng nối hai con thuyền với nhau trước. Sự giãy giụa của lão như một cơn giận lẫy thiếu kiểm soát của cậu nhóc chưa trưởng thành. Khi cô gái quay lại, lão lén giấu con dao dưới thảm, để cô bé vẫn nghĩ rằng: chính là cô, chứ không phải tự thân lão đã giải thoát mình. Một hành động buộc linh hồn phải kết dính với bản ngã trọn đời, bản ngã ích kỷ và trẻ con.
Với The Bow, Kim Ki Duk đã kiên nhẫn phản ánh tâm thức của con người, dù đôi khi nghiêm ngặt đến liều lĩnh. Ông không sa vào tranh luận bằng lời, mà trước sau chỉ bằng sức mạnh im lặng tuyệt đối của hình ảnh, thâu nạp cả sự tinh tế, bay bổng lẫn dữ dội, khắc nghiệt.
Hình ảnh cô gái rên rỉ như làm tình và mất máu trinh ở cuối phim, khi mũi tên được ghim ở gần âm hộ, là mũi tên bị phóng ngược trở lại từ đại dương sau khi lão già thực hiện nghi thức cuối cùng trước khi trầm mình xuống biển. Đó là thời khắc linh hồn được giải thoát tối cao. Cô gái trẻ muốn trở thành chính mình thì phải rời bỏ sự kiểm soát đã bao bọc cô. Đây là cột mốc phát triển tâm lý của cô gái, và cũng là của toàn bộ The Bow, là sự lựa chọn dứt khoát, mãnh liệt, bất ngờ dưới vẻ ngoài im lặng, trong sáng của cô gái trẻ. Trong khi đó, mũi tên, là phần còn lại của lão già, là cái bóng của bản ngã, đã thâm nhập vào linh hồn và khiến nó (cô gái) mở rộng với niềm vui vô hạn: cực khoái.
Với loạt hình ảnh siêu thực, Kim đã tạo ra The Bow cùng những đối lập. Chẳng hạn, về cảm thức và biểu tượng tôn giáo, về sự dằn xé giữa hiện thực và siêu thực, thoại và phi thoại, về các góc máy nên thơ giữa trời xanh đầy hi vọng, và cận cảnh các vết thương tàn khốc (khi lão già tự tử/ khi cô gái ra máu trinh).
Rõ ràng, The Bow đã hoá giải một nghịch lý: Bản thân con người hiện đại, dù có thản nhiên xây dựng được những lý thuyết "quá khổ" về tôn giáo, đạo đức, trật tự,... thì cũng không bao giờ có thể rời bỏ được bản ngã.
Bộ phim cũng là phép ẩn dụ về cuộc sống của một người tìm kiếm sự giải thoát tinh thần, thiền định trong ẩn cư, và cuối cùng, chấp nhận làm mờ bản ngã của mình, để hợp nhất linh hồn với thể xác, trước những biến động của thế giới và sự vẫy gọi của tương lai.
Thoạt tiên, khi bộ phim trôi qua được một nửa, tôi nghĩ rằng The Bow khái quát mối tình không lời giữa một lão già và một thiếu nữ. Ý tưởng này không hề mới. Nhưng khi bước đến nửa sau của phim, tôi đã sửng sốt trước cách Kim xử lý câu chuyện. Ông dạo đầu từ những khuôn nhạc và ý thơ trong The Bow, để rồi kết thúc bằng một dụ ngôn, đó là khi con người khẳng định bản ngã tự nhiên, bất chấp các giáo lý khổ hạnh, tôn giáo, không cần phân định giữa thiêng liêng hay trần tục, cao thượng hay hẹp hòi.
Một lão già chăm sóc cô bé thất lạc gia đình từ năm ba tuổi. Sau nhiều năm, lão già muốn gắn bó với cô, nhưng không phải theo cách của một người cha. Lão muốn sở hữu cô gái và cưới nàng làm vợ. Lão đếm từng ngày vào tờ lịch chờ ngày cô vừa tròn mười sáu.
Công việc chính của lão là đưa đón các khách du lịch câu cá trên thuyền và xem bói cho họ. Lão già trên chiếc thuyền độc mộc, lầm lì, người xem không chắc lão im lặng bao lâu trong phim, nhưng chắc chắn là chưa bao giờ thật sự nghe giọng nói của lão. Chỉ có tiếng gầm gừ rít qua kẽ răng và nụ cười mỉm không thành tiếng.
Lão chính là bản ngã của chúng ta, kiên định và cố chấp. Còn cô gái bé nhỏ của lão chính là linh hồn, trong sáng, nhưng không ngừng tìm kiếm tự do. Con thuyền chính là cơ thể, chứa đựng cả sự già cỗi trong cái tôi đáng thương và cả linh hồn tươi mới. Đại dương là vũ trụ mênh mông. Chàng trai trẻ đại diện cho nền văn minh tương lai, là nỗi tò mò ngày càng rõ nét của linh hồn, và cũng là rào cản của cái tôi bảo thủ. Những hành khách chính là xã hội loài người, là đám đông trần gian. Vài lần, nhiều gã câu cá buông lời khiếm nhã và đụng chạm cơ thể cô bé, nhằm làm hỏng sự thanh khiết của linh hồn. Cách mà lão già bảo vệ cô gái, cũng chính là hành trình đấu trí để giữ cho tâm hồn trong sáng và nguyên vẹn, bằng cây cung, cũng là sự chỉ dẫn trong tâm thức.
Tôi tự hỏi, nếu không phải là Kim Ki Duk, liệu đạo diễn khác sẽ xử lý như thế nào, để hướng sự tập trung của người xem vào cây cung - chứ không chỉ là mối quan hệ của lão già và cô gái? Cây cung, vũ khí đầu tiên của loài người để sinh tồn, một biểu tượng của tính nam. Hành động bắn cung tên, cũng là hành động mà ý thức được hoàn thiện, trở thành một sức mạnh không gì ngăn cản được.
Một điểm thú vị khác, khi lão già chơi nhạc bằng cây cung, điều này đại diện cho vẻ đẹp của nghệ thuật (âm nhạc) bên trong mỗi người, và chỉ có linh hồn mới có thể nghe, hiểu cà cảm nhận được. Trong phim, cây cung giúp cho lão già và cô gái có thể dự đoán tương lai của các hành khách, là tương lai đã được quyết định từ tâm thức của mỗi người. Vì thế, tương lai không có thật, vì nó vốn được định hình từ hiện tại.
Xuyên suốt bộ phim, các nhân vật không thật sự trò chuyện với nhau. Nhưng người xem đều nắm bắt được hành trình phát triển tâm lý của họ, thông qua hành động, thái độ và ánh mắt. Bao nhiêu năm, đêm nào, lão già cũng nắm tay cô gái trước khi ngủ. Lão yên tâm nhắm mắt và mỉm cười khi tìm thấy bàn tay cô bé yên vị trong lòng tay mình. Nhưng vào đêm chàng trai trẻ xuất hiện, cô gái cự tuyệt rút khỏi bàn tay của lão. Và theo tôi, đó chính là khoảnh khắc buồn thảm nhất của phim, chứ không phải là khi lão tự nguyện quyên sinh. Đó là khi bản ngã lẻ loi, tách biệt khỏi linh hồn, lang thang trong bóng tối, sóng biển làm chao đảo con thuyền, là cảm giác khi cả thế giới quay lưng, tràn đầy dư vị của sự phản bội. Là khi ai đó không thể kết nối được với chính mình.
Ở phân đoạn gần cuối, khi lão già siết dây thừng vào cổ trên cọc thuyền gỗ, để nối với chiếc thuyền máy mà cô gái ra đi cùng chàng trai, là sự hi sinh cái tôi cần thiết để giải thoát linh hồn. Đây là thời khắc của sự chuyển hoá. Tất cả linh hồn khi muốn tự do, đều phải trải qua mất mát này - chính là lão già và đường cung tên bay trong vô định.
Tuy nhiên, Kim chưa dừng lại ở đây. Ông đã đẩy xung đột nội tâm con người lên một tầm cao mới, khi lão già đã chọn cách cắt sợi dây thừng nối hai con thuyền với nhau trước. Sự giãy giụa của lão như một cơn giận lẫy thiếu kiểm soát của cậu nhóc chưa trưởng thành. Khi cô gái quay lại, lão lén giấu con dao dưới thảm, để cô bé vẫn nghĩ rằng: chính là cô, chứ không phải tự thân lão đã giải thoát mình. Một hành động buộc linh hồn phải kết dính với bản ngã trọn đời, bản ngã ích kỷ và trẻ con.
Với The Bow, Kim Ki Duk đã kiên nhẫn phản ánh tâm thức của con người, dù đôi khi nghiêm ngặt đến liều lĩnh. Ông không sa vào tranh luận bằng lời, mà trước sau chỉ bằng sức mạnh im lặng tuyệt đối của hình ảnh, thâu nạp cả sự tinh tế, bay bổng lẫn dữ dội, khắc nghiệt.
Hình ảnh cô gái rên rỉ như làm tình và mất máu trinh ở cuối phim, khi mũi tên được ghim ở gần âm hộ, là mũi tên bị phóng ngược trở lại từ đại dương sau khi lão già thực hiện nghi thức cuối cùng trước khi trầm mình xuống biển. Đó là thời khắc linh hồn được giải thoát tối cao. Cô gái trẻ muốn trở thành chính mình thì phải rời bỏ sự kiểm soát đã bao bọc cô. Đây là cột mốc phát triển tâm lý của cô gái, và cũng là của toàn bộ The Bow, là sự lựa chọn dứt khoát, mãnh liệt, bất ngờ dưới vẻ ngoài im lặng, trong sáng của cô gái trẻ. Trong khi đó, mũi tên, là phần còn lại của lão già, là cái bóng của bản ngã, đã thâm nhập vào linh hồn và khiến nó (cô gái) mở rộng với niềm vui vô hạn: cực khoái.
Với loạt hình ảnh siêu thực, Kim đã tạo ra The Bow cùng những đối lập. Chẳng hạn, về cảm thức và biểu tượng tôn giáo, về sự dằn xé giữa hiện thực và siêu thực, thoại và phi thoại, về các góc máy nên thơ giữa trời xanh đầy hi vọng, và cận cảnh các vết thương tàn khốc (khi lão già tự tử/ khi cô gái ra máu trinh).
Rõ ràng, The Bow đã hoá giải một nghịch lý: Bản thân con người hiện đại, dù có thản nhiên xây dựng được những lý thuyết "quá khổ" về tôn giáo, đạo đức, trật tự,... thì cũng không bao giờ có thể rời bỏ được bản ngã.
Bộ phim cũng là phép ẩn dụ về cuộc sống của một người tìm kiếm sự giải thoát tinh thần, thiền định trong ẩn cư, và cuối cùng, chấp nhận làm mờ bản ngã của mình, để hợp nhất linh hồn với thể xác, trước những biến động của thế giới và sự vẫy gọi của tương lai.
Comments
Post a Comment