Ròm
"Tôi quan niệm, một bộ phim cần phải giúp đỡ hay góp phần thay đổi gì đó trong xã hội, dù là phim truyện hay phim tài liệu." - Keren Yedaya, Đạo diễn Israel.
Ròm (2020, Trần Thanh Huy) là nỗ lực đáng ghi nhận của một ekip làm phim trẻ trong 8 năm theo đuổi một tác phẩm. Từ một tác phẩm ngắn, cho đến khi trở thành bản phim điện ảnh, giới thiệu với khán giả quốc tế, và ra mắt công chúng trong nước, Ròm là một chặng đường dài. Nhưng là một chặng đường mệt mỏi và không có đích đến. Khi phim kết thúc, tôi tự hỏi rằng: Không rõ mục tiêu của đạo diễn/ biên kịch khi thực hiện Ròm là để làm gì? Bộ phim này không hề xứng đáng với một quãng thời gian quá dài và đẹp như con số 8 năm đó.
Gây ra sự đáng tiếc này, theo tôi, không nằm ở những lời đồn đoán về yếu tố kiểm duyệt, hay qua nhiều lần chỉnh sửa - mà chính là từ điểm xuất phát khởi đầu của phim, đó là kịch bản.
Ròm, nhân vật chính, bị bố mẹ bỏ rơi bên vỉa hè. Cậu bé dùng sự may mắn của mình để kiếm sống, nhưng cậu chỉ tin vào chính mình - Đây là phần giới thiệu đầy dụng ý và thu hút chúng ta theo dõi xuyên suốt diễn biến về sau.
Công việc chính của cậu là đoán số đề và bán giấy dò. Nếu trúng, cậu được thưởng, sai sẽ bị đánh. Ròm được người dân ở khu chung cũ cho ở nhờ cũng dựa vào sự may mắn của cậu. Từ đó, cuộc đời của Ròm gắn liền với các con số, hành nghề cò đề. Theo chân Ròm, và các cuộc rượt đuổi giữa cậu và Phúc, người xem nhìn thấy một bức tranh thu nhỏ của xã hội qua các xóm lao động nghèo, phản ánh nạn mê cờ bạc và mê tín dị đoan, luôn tồn tại ở bất cứ đâu, không chỉ tại Việt Nam.
Rõ ràng, Ròm có cách đặt vấn đề khá thu hút vì yếu tố thời sự. Người xem hoàn toàn có thể hi vọng, từ đây, mỗi nhân vật sẽ là một mắc xích quan trọng để nói lên bản chất xã hội, từ việc sa đà không lối thoát, hay luôn cố gắng vươn lên không ngừng chỉ để tồn tại?
Tuy nhiên, Ròm như một bộ phim được lắp ghép từ các chi tiết ngẫu hứng, tự phát, bởi các nhân vật quá thiếu điểm tựa, không ai có số phận riêng để liên kết cùng nhau, phản ánh chung một thực tại. Khi không có một kịch bản đủ vững, các nhân vật hoàn toàn thiếu kết nối, dù họ đối thoại hay đương đầu liên tục trong phim.
Đại diện cho khu chung cư cũ, Ròm có Phúc - đối thủ của mình, bà Ba, ông Khắc và một gia đình điển hình, một đại ca giang hồ và bà Ghi, nhân vật gần như duy nhất quan tâm đến Ròm.
Nhưng họ lại không đại diện cho nhóm người nghèo trong xã hội, vì họ không có sự phát triển tâm lý từ các biến cố trong ngày. Mọi hành động đều chỉ là sự lặp lại, một cách dư thừa. Người xem nhìn thấy ông Khắc, bà Ba, và người vợ liên tục cúng bái thần linh mong trúng đề, từ ngày này qua ngày khác. Nhưng đan xen giữa các hành động đó, họ không có sự chuyển biến gì rõ ràng để thấy: Cuộc sống bế tắc vì mãi dừng lại một chỗ? Hay là cuộc sống của họ mỗi ngày lại càng tệ đi?
Cái chết của bà Ba, tưởng chừng là cao trào của bộ phim khi phản ánh hậu quả tất yếu của nạn cờ bạc, đánh đề, hoặc xa hơn, thể hiện góc nhìn thẳng thắn: Phủ nhận sự tồn tại của may mắn. Nhưng đáng tiếc, đây lại là một trong những cảnh vô nghĩa nhất của phim. Phân cảnh bà Ba chuẩn bị tươm tất trước khi tự tử, cũng không khác với niềm tin bà sẽ trúng đề, lại phá đi dụng ý ban đầu của bộ phim, với cách thể hiện kịch hóa, vay mượn hình ảnh từ quý tộc phương Tây (?!). Điều này đã làm lộ sự non kém trong kịch bản, vốn có dụng ý, nhưng lại phát triển một cách ngẫu hứng và không để giải quyết bất kỳ xung đột nào trong tâm lý nhân vật trước lúc chọn cái chết, khi mà gần như cả đời, bà lại duy trì sự sống vì căn nhà.
Nhân vật bà Ghi, có thể xem là một điểm sáng hiếm hoi trong cuộc đời của Ròm khi trải qua 2/3 hành trình. Ở đám cháy cuối phim, lẽ ra đã có thể hoàn thiện nhân vật này bằng cách xử lý liền mạch hơn, khi bà Ghi tìm thấy số tiền mà Ròm đã dành dụm từ công việc của cậu. Tôi không phản đối kịch bản đã để bà thực hiện bản năng sinh tồn của mình, nhưng nó phải để giải quyết một động cơ rõ ràng và xuyên suốt hơn.
Giữa Ròm và Phúc là mối quan hệ cộng sinh. Nếu không có Phúc, người xem sẽ khó nhìn được nỗ lực của Ròm. Nếu không có Ròm, Phúc sẽ không bị đe dọa về miếng cơm hằng ngày. Cả hai cùng đứng về một phía - là những đứa trẻ bụi đời, cùng hành nghề giống nhau, phải tự định đoạt cuộc đời, và cũng là nạn nhân của cuộc đời. Và cả hai, cũng phải đối đầu với nhau để sống. Tuy nhiên, xuyên suốt Ròm, Phúc gần như là mối đe dọa duy nhất cho sự sinh tồn của Ròm. Thay vì phải là một thế lực lớn hơn, nguy hiểm hơn, bao quát hơn, như nhóm người giải tỏa chung cư.
Quay lại nhân vật chính, Ròm. Từ việc chịu đựng các màn hắt hủi của người dân khu chung cư, hoặc chạy không ngừng để đuổi theo Phúc nhằm lấy lại những gì thuộc về mình, chịu đựng các trận đánh để bảo vệ từng đồng tiền lẻ giúp cậu sống qua ngày... Ở phân cảnh đầu khi Ròm xuất hiện trên mái nhà, khán giả nhìn thấy một Sài Gòn đêm rộng lớn và nhiều thái cực. Dù còn bé, nhưng Ròm đã ý thức được cậu cần làm gì để đối diện với thực tế cuộc đời. Có thể, bản năng sinh tồn mạnh mẽ của Ròm nhằm để duy trì đến ngày được đoàn tụ gia đình, mà vốn họ là người đã cố tình bỏ rơi cậu (?!). Nhưng ở phần cuối của phim, khán giả vẫn không thấy gia đình đóng vai trò gì để Ròm phải liên tục chiến đấu và chạy không ngừng? Tìm lại mẹ vừa là động lực, lại vừa là nỗi buồn của cậu, tái hiện qua các nét vẽ trên mái tôn. Nhưng thực tế không ngừng nghiền nát giấc mơ này của Ròm. Bộ phim có thể để lửng đoạn kết về sự xuất hiện của gia đình Ròm, nhưng một khi đây là điểm tựa của nhân vật, thì lẽ ra không nên chỉ để xuất hiện cho có.
Ròm vừa là nhân vật trung tâm, vừa là người dẫn chuyện. Dõi theo Ròm, người xem nhìn thấy thân phận của xóm lao động nghèo và mù quáng tin vào cờ bạc và lô đề. Họ không còn điều gì để hi vọng ở bản thân, chỉ còn dựa vào thần linh và các con số may rủi. Lại một lần nữa, tôi khẳng định đề tài của Ròm rất đắt giá. Nhưng những gì chúng ta xem, kỳ thực, Ròm là phim không có tương lai. Một tác phẩm dù phơi trần hiện thực nghiệt ngã đến đâu, thì người xem cần nhìn thấy thông điệp khi bước ra khỏi rạp. Bạo lực, tệ nạn, cái xấu sẽ luôn tồn tại, ở bất kỳ đâu và bất cứ khi nào, nhưng trong một bộ phim, nó không nên chỉ nằm mãi một chỗ.
Một khi kịch bản đã không giải quyết được đề tài, không thỏa mãn khán giả từ các bước cơ bản, thì các yếu tố khác như góc máy, màu sắc, âm thanh,... dù được dụng công đến mấy, thì cũng không thể giúp cho bộ phim tốt hơn. Kịch bản luôn cần phải đi trước các yếu tố khác.
Về diễn xuất, chỉ có thể nhận xét ngắn gọn: vừa thừa vừa thiếu. Đạo diễn đã làm phí sức của Ròm và Phúc qua các màn rượt đuổi, hành động, nhưng lại không để cho hai nhân vật này có không gian để làm đầy nội tâm và phát triển tâm lý, vốn sẽ rất phức tạp. Người xem sẽ nhìn thấy mặt trái của xã hội đương thời như thế nào, chỉ qua màn rượt đuổi, giành giật từng tấm vé của hai người? Đó không thể chỉ là cảnh hỗn loạn đường phố, dưới gầm cầu, xóm chợ, các ngõ ngách ẩm ướt, hôi thối, các mái nhà dựng tạm ven sông... Đó phải là hành trình tự thân của Ròm, Phúc cũng như những đứa trẻ không gia đình.
Lẽ ra, chúng ta sẽ không tiếc cho Ròm nhiều như vậy. Nếu ngay từ đầu, Ròm không cố tình để lộ quá sớm khao khát hướng thiện, cũng như sự tự tin trong cậu. Nhưng Ròm lại bỏ rơi người xem vì loạt sự kiện rời rạc, mục tiêu lơ lửng, hành động chắp vá... trong hơn 70 phút tại rạp.
Đồng thời, với một bộ phim chọn cách bóc tách về thực trạng xã hội, ngoài đòi hỏi về một kịch bản chắc tay, thì không thể thiếu được sự quan sát và tìm hiểu về trật tự xã hội, để tạo ra một chuỗi sự kiện có liên quan đến nhau.
Hình ảnh xóm lao động trong Ròm vừa cho thấy một nhóm người vô tư, nhưng cũng vô cùng bế tắc. Hầu hết mọi người đều khẳng định rằng sự phân tầng xã hội của loài người là theo tự nhiên, lịch sử và văn hóa. Tuy nhiên, trải qua sự phát triển của lịch sử và nhận thức, chúng ta thấy rõ sự phân tầng này đều là sản phẩm của trí tưởng tượng. Song, thực tế đã chứng minh một điều đơn giản hơn như vậy, người giàu vốn được sinh ra trong các gia đình giàu có, và người nghèo vốn sinh ra trong gia đình nghèo.
Nhưng, một xã hội tiến hóa là không ngừng thúc đẩy con người phấn đấu nhiều hơn của hiện tại, đó là sự khác nhau khách quan về năng lực. Trong khi ở các dân tộc luôn gắn liền với tôn giáo, tâm linh, con người tuân thủ theo trật tự xã hội bằng việc phân loại người giàu - người nghèo... như xã hội thu nhỏ trong Ròm - thì bản chất vận động của xã hội lại chứng minh điều ngược lại. Mỗi người trong xã hội đều có cách hành xử, phản ứng trước cuộc sống, chỉ dựa trên chính bản chất của anh ta, không liên quan đến xuất thân hay hoàn cảnh. Và lao động, chỉ có lao động để sinh tồn, và sau đó là vì ngày hôm sau tốt đẹp hơn ngày hôm nay. Tiếc rằng, Ròm không để lại cho khán giả bất cứ lối ra nào tương tự như vậy.
Ròm (2020, Trần Thanh Huy) là nỗ lực đáng ghi nhận của một ekip làm phim trẻ trong 8 năm theo đuổi một tác phẩm. Từ một tác phẩm ngắn, cho đến khi trở thành bản phim điện ảnh, giới thiệu với khán giả quốc tế, và ra mắt công chúng trong nước, Ròm là một chặng đường dài. Nhưng là một chặng đường mệt mỏi và không có đích đến. Khi phim kết thúc, tôi tự hỏi rằng: Không rõ mục tiêu của đạo diễn/ biên kịch khi thực hiện Ròm là để làm gì? Bộ phim này không hề xứng đáng với một quãng thời gian quá dài và đẹp như con số 8 năm đó.
Gây ra sự đáng tiếc này, theo tôi, không nằm ở những lời đồn đoán về yếu tố kiểm duyệt, hay qua nhiều lần chỉnh sửa - mà chính là từ điểm xuất phát khởi đầu của phim, đó là kịch bản.
Ròm, nhân vật chính, bị bố mẹ bỏ rơi bên vỉa hè. Cậu bé dùng sự may mắn của mình để kiếm sống, nhưng cậu chỉ tin vào chính mình - Đây là phần giới thiệu đầy dụng ý và thu hút chúng ta theo dõi xuyên suốt diễn biến về sau.
Công việc chính của cậu là đoán số đề và bán giấy dò. Nếu trúng, cậu được thưởng, sai sẽ bị đánh. Ròm được người dân ở khu chung cũ cho ở nhờ cũng dựa vào sự may mắn của cậu. Từ đó, cuộc đời của Ròm gắn liền với các con số, hành nghề cò đề. Theo chân Ròm, và các cuộc rượt đuổi giữa cậu và Phúc, người xem nhìn thấy một bức tranh thu nhỏ của xã hội qua các xóm lao động nghèo, phản ánh nạn mê cờ bạc và mê tín dị đoan, luôn tồn tại ở bất cứ đâu, không chỉ tại Việt Nam.
Rõ ràng, Ròm có cách đặt vấn đề khá thu hút vì yếu tố thời sự. Người xem hoàn toàn có thể hi vọng, từ đây, mỗi nhân vật sẽ là một mắc xích quan trọng để nói lên bản chất xã hội, từ việc sa đà không lối thoát, hay luôn cố gắng vươn lên không ngừng chỉ để tồn tại?
Tuy nhiên, Ròm như một bộ phim được lắp ghép từ các chi tiết ngẫu hứng, tự phát, bởi các nhân vật quá thiếu điểm tựa, không ai có số phận riêng để liên kết cùng nhau, phản ánh chung một thực tại. Khi không có một kịch bản đủ vững, các nhân vật hoàn toàn thiếu kết nối, dù họ đối thoại hay đương đầu liên tục trong phim.
Đại diện cho khu chung cư cũ, Ròm có Phúc - đối thủ của mình, bà Ba, ông Khắc và một gia đình điển hình, một đại ca giang hồ và bà Ghi, nhân vật gần như duy nhất quan tâm đến Ròm.
Nhưng họ lại không đại diện cho nhóm người nghèo trong xã hội, vì họ không có sự phát triển tâm lý từ các biến cố trong ngày. Mọi hành động đều chỉ là sự lặp lại, một cách dư thừa. Người xem nhìn thấy ông Khắc, bà Ba, và người vợ liên tục cúng bái thần linh mong trúng đề, từ ngày này qua ngày khác. Nhưng đan xen giữa các hành động đó, họ không có sự chuyển biến gì rõ ràng để thấy: Cuộc sống bế tắc vì mãi dừng lại một chỗ? Hay là cuộc sống của họ mỗi ngày lại càng tệ đi?
Cái chết của bà Ba, tưởng chừng là cao trào của bộ phim khi phản ánh hậu quả tất yếu của nạn cờ bạc, đánh đề, hoặc xa hơn, thể hiện góc nhìn thẳng thắn: Phủ nhận sự tồn tại của may mắn. Nhưng đáng tiếc, đây lại là một trong những cảnh vô nghĩa nhất của phim. Phân cảnh bà Ba chuẩn bị tươm tất trước khi tự tử, cũng không khác với niềm tin bà sẽ trúng đề, lại phá đi dụng ý ban đầu của bộ phim, với cách thể hiện kịch hóa, vay mượn hình ảnh từ quý tộc phương Tây (?!). Điều này đã làm lộ sự non kém trong kịch bản, vốn có dụng ý, nhưng lại phát triển một cách ngẫu hứng và không để giải quyết bất kỳ xung đột nào trong tâm lý nhân vật trước lúc chọn cái chết, khi mà gần như cả đời, bà lại duy trì sự sống vì căn nhà.
Nhân vật bà Ghi, có thể xem là một điểm sáng hiếm hoi trong cuộc đời của Ròm khi trải qua 2/3 hành trình. Ở đám cháy cuối phim, lẽ ra đã có thể hoàn thiện nhân vật này bằng cách xử lý liền mạch hơn, khi bà Ghi tìm thấy số tiền mà Ròm đã dành dụm từ công việc của cậu. Tôi không phản đối kịch bản đã để bà thực hiện bản năng sinh tồn của mình, nhưng nó phải để giải quyết một động cơ rõ ràng và xuyên suốt hơn.
Giữa Ròm và Phúc là mối quan hệ cộng sinh. Nếu không có Phúc, người xem sẽ khó nhìn được nỗ lực của Ròm. Nếu không có Ròm, Phúc sẽ không bị đe dọa về miếng cơm hằng ngày. Cả hai cùng đứng về một phía - là những đứa trẻ bụi đời, cùng hành nghề giống nhau, phải tự định đoạt cuộc đời, và cũng là nạn nhân của cuộc đời. Và cả hai, cũng phải đối đầu với nhau để sống. Tuy nhiên, xuyên suốt Ròm, Phúc gần như là mối đe dọa duy nhất cho sự sinh tồn của Ròm. Thay vì phải là một thế lực lớn hơn, nguy hiểm hơn, bao quát hơn, như nhóm người giải tỏa chung cư.
Quay lại nhân vật chính, Ròm. Từ việc chịu đựng các màn hắt hủi của người dân khu chung cư, hoặc chạy không ngừng để đuổi theo Phúc nhằm lấy lại những gì thuộc về mình, chịu đựng các trận đánh để bảo vệ từng đồng tiền lẻ giúp cậu sống qua ngày... Ở phân cảnh đầu khi Ròm xuất hiện trên mái nhà, khán giả nhìn thấy một Sài Gòn đêm rộng lớn và nhiều thái cực. Dù còn bé, nhưng Ròm đã ý thức được cậu cần làm gì để đối diện với thực tế cuộc đời. Có thể, bản năng sinh tồn mạnh mẽ của Ròm nhằm để duy trì đến ngày được đoàn tụ gia đình, mà vốn họ là người đã cố tình bỏ rơi cậu (?!). Nhưng ở phần cuối của phim, khán giả vẫn không thấy gia đình đóng vai trò gì để Ròm phải liên tục chiến đấu và chạy không ngừng? Tìm lại mẹ vừa là động lực, lại vừa là nỗi buồn của cậu, tái hiện qua các nét vẽ trên mái tôn. Nhưng thực tế không ngừng nghiền nát giấc mơ này của Ròm. Bộ phim có thể để lửng đoạn kết về sự xuất hiện của gia đình Ròm, nhưng một khi đây là điểm tựa của nhân vật, thì lẽ ra không nên chỉ để xuất hiện cho có.
Ròm vừa là nhân vật trung tâm, vừa là người dẫn chuyện. Dõi theo Ròm, người xem nhìn thấy thân phận của xóm lao động nghèo và mù quáng tin vào cờ bạc và lô đề. Họ không còn điều gì để hi vọng ở bản thân, chỉ còn dựa vào thần linh và các con số may rủi. Lại một lần nữa, tôi khẳng định đề tài của Ròm rất đắt giá. Nhưng những gì chúng ta xem, kỳ thực, Ròm là phim không có tương lai. Một tác phẩm dù phơi trần hiện thực nghiệt ngã đến đâu, thì người xem cần nhìn thấy thông điệp khi bước ra khỏi rạp. Bạo lực, tệ nạn, cái xấu sẽ luôn tồn tại, ở bất kỳ đâu và bất cứ khi nào, nhưng trong một bộ phim, nó không nên chỉ nằm mãi một chỗ.
Một khi kịch bản đã không giải quyết được đề tài, không thỏa mãn khán giả từ các bước cơ bản, thì các yếu tố khác như góc máy, màu sắc, âm thanh,... dù được dụng công đến mấy, thì cũng không thể giúp cho bộ phim tốt hơn. Kịch bản luôn cần phải đi trước các yếu tố khác.
Về diễn xuất, chỉ có thể nhận xét ngắn gọn: vừa thừa vừa thiếu. Đạo diễn đã làm phí sức của Ròm và Phúc qua các màn rượt đuổi, hành động, nhưng lại không để cho hai nhân vật này có không gian để làm đầy nội tâm và phát triển tâm lý, vốn sẽ rất phức tạp. Người xem sẽ nhìn thấy mặt trái của xã hội đương thời như thế nào, chỉ qua màn rượt đuổi, giành giật từng tấm vé của hai người? Đó không thể chỉ là cảnh hỗn loạn đường phố, dưới gầm cầu, xóm chợ, các ngõ ngách ẩm ướt, hôi thối, các mái nhà dựng tạm ven sông... Đó phải là hành trình tự thân của Ròm, Phúc cũng như những đứa trẻ không gia đình.
Lẽ ra, chúng ta sẽ không tiếc cho Ròm nhiều như vậy. Nếu ngay từ đầu, Ròm không cố tình để lộ quá sớm khao khát hướng thiện, cũng như sự tự tin trong cậu. Nhưng Ròm lại bỏ rơi người xem vì loạt sự kiện rời rạc, mục tiêu lơ lửng, hành động chắp vá... trong hơn 70 phút tại rạp.
Đồng thời, với một bộ phim chọn cách bóc tách về thực trạng xã hội, ngoài đòi hỏi về một kịch bản chắc tay, thì không thể thiếu được sự quan sát và tìm hiểu về trật tự xã hội, để tạo ra một chuỗi sự kiện có liên quan đến nhau.
Hình ảnh xóm lao động trong Ròm vừa cho thấy một nhóm người vô tư, nhưng cũng vô cùng bế tắc. Hầu hết mọi người đều khẳng định rằng sự phân tầng xã hội của loài người là theo tự nhiên, lịch sử và văn hóa. Tuy nhiên, trải qua sự phát triển của lịch sử và nhận thức, chúng ta thấy rõ sự phân tầng này đều là sản phẩm của trí tưởng tượng. Song, thực tế đã chứng minh một điều đơn giản hơn như vậy, người giàu vốn được sinh ra trong các gia đình giàu có, và người nghèo vốn sinh ra trong gia đình nghèo.
Nhưng, một xã hội tiến hóa là không ngừng thúc đẩy con người phấn đấu nhiều hơn của hiện tại, đó là sự khác nhau khách quan về năng lực. Trong khi ở các dân tộc luôn gắn liền với tôn giáo, tâm linh, con người tuân thủ theo trật tự xã hội bằng việc phân loại người giàu - người nghèo... như xã hội thu nhỏ trong Ròm - thì bản chất vận động của xã hội lại chứng minh điều ngược lại. Mỗi người trong xã hội đều có cách hành xử, phản ứng trước cuộc sống, chỉ dựa trên chính bản chất của anh ta, không liên quan đến xuất thân hay hoàn cảnh. Và lao động, chỉ có lao động để sinh tồn, và sau đó là vì ngày hôm sau tốt đẹp hơn ngày hôm nay. Tiếc rằng, Ròm không để lại cho khán giả bất cứ lối ra nào tương tự như vậy.
Comments
Post a Comment