Cuộc đấu tranh của bản gốc
Có rất nhiều đề tài bàn luận về Fight Club (1999, David Fincher), một trong số đó có thể bắt đầu từ góc độ giới tính.
Với một khán giả nữ khi lần đầu xem Fight Club, có thể bạn sẽ nghĩ rằng phim dành cho đàn ông, vì chỉ có họ mới hiểu được khoái cảm sau mỗi cú đấm bạo liệt, máu văng tung tóe, chứng kiến mọi cơn chấn động với luồng điện hưng phấn khi hạ gục được đối thủ - cũng là một động thái tiếp xúc da thịt và có thể đạt cực khoái không thua gì khi làm tình... Chung quy cũng là cảm giác thỏa mãn khi thống trị và chinh phục thành công con mồi.
Nhưng sau khi bản Where in my mind vang lên, bạn có thể thay đổi suy nghĩ: Fight Club cũng dành cho phụ nữ. Và rộng hơn, dành cho tất cả chúng ta trong giai đoạn: không còn là đứa trẻ - nhưng cũng chưa thực sự trưởng thành.
Bây giờ, chúng ta có thể làm một phép thử với Fight Club. Hãy thử hoán đổi vai trò của giới, với trung tâm là một người phụ nữ. Công việc của cô ta là nhân viên văn phòng trong một tập đoàn lớn, thường xuyên bị mất ngủ, đang có kế hoạch mua nhà với đầy đủ vật dụng được cho là tiêu chuẩn của văn minh hiện đại (tivi, lò sưởi, máy giặt, bếp điện, tủ lạnh, bộ bàn ghế, máy hụt bụi...). Cô cũng thường được giới thiệu các liệu trình làm đẹp, giảm cân, phẫu thuật thẩm mỹ. Mỗi tuần, cô mua đều đặn các tạp chí thời trang danh tiếng, theo dõi chương trình sale của các hãng giày, quần áo, túi xách hàng hiệu... Là người thân thiện với tất cả đồng nghiệp, làm theo mọi mệnh lệnh của sếp, nhưng không ai nhớ tên cô khi đứng cùng thang máy. Cô không có mối quan hệ nào gắn bó, chưa bao giờ đạt cực khoái. Vào một số buổi tối, cô tham gia các câu lạc bộ để tìm sự đồng cảm. Cô chết đi và lại hồi sinh mỗi khi đêm buông.
Tình cờ, cô gặp "dude" của đời mình trong một chuyến bay. Sau cuộc trao đổi khơi gợi những trăn trở của cô, cả hai thành lập một tổ chức với hàng loạt hoạt động khác thường, cùng với đông đảo những người phụ nữ khác đến từ khắp nơi, từ mọi ngành nghề, giai cấp,... Bằng nỗi đau và cả những thử thách tâm lý, những người phụ nữ bước vào "sàn đấu" để đi tìm bản gốc của mình.
Ở phương diện về giới, quả thực, ở độ tuổi 30, gần với nhân vật nam chính (Tyler Durden), tôi thấy bản chất không hề khác nhau.
Vào thời điểm này, cái khuôn nhào nặn ra người "phụ nữ hiện đại thế kỷ 21" cũng đáng ghét không kém so với cái khuôn đã áp dụng với đàn ông cách đây nửa thế kỷ trước. Nhưng thực tế là mỗi thời đại luôn có sẵn những cái khuôn đáng bị chôn vào lòng đất ấy. Một người phụ nữ toàn diện là phải xinh đẹp về hình thể theo chuẩn mực, có thành tích học tập tốt, tự lập về tài chính, giỏi việc nước, đảm việc nhà, thấu hiểu sự đời, biết cách làm cho đàn ông ngưỡng mộ...
Đến đây, nếu quả thực có một câu hỏi dành cho nhân vật chính, rằng cô muốn thách đấu với ai? Hẳn là có thể người xem sẽ nhận được trả lời: Thần Venus.
Đàn ông thuộc nhóm săn bắt vốn chiếm ưu thế từ việc sử dụng bạo lực, sức mạnh cơ bắp – nhưng dần dần họ đã bị thuần hóa bởi nền văn minh hiện đại, và rơi vào tình trạng khủng hoảng từ thể chất cho đến tinh thần. Hàng triệu năm tiến hoá đã chứng minh địa vị thống trị của đàn ông cũng bắt nguồn từ sự hung hăng. Trong lịch sử, chiến tranh cũng là đặc quyền của họ. Ngay cả cuộc sống hôn nhân một vợ một chồng cũng làm giảm đi phần nào “tính nam” của đàn ông. Tuy nhiên, nếu một người đàn ông có lòng thù ghét người khác, tàn bạo với đối phương, thì vấn đề nằm ở chính căn tính của anh ta, chứ không liên quan đến việc thể hiện tính nam của họ. Điều này nếu ai xem đến đoạn nhân vật chính khó chịu, ghen tức với Marla, thì sẽ có thể hiểu rõ thêm phần nào.
Nếu đàn ông đã (và vẫn đang) bị đóng khung trong những quy tắc xã hội đương thời bằng các phương thức truyền thông hiệu quả. Giang sơn, xã tắc, đại nghiệp,... từ bao giờ thành một biểu trưng và góp phần kiến tạo quyền lực nam giới. Việc đàn ông đánh nhau, cương quyết làm cho mọi thứ rối loạn, rồi thoả mãn nhìn từng thứ sụp đổ dần dần dưới chân mình - chính là một bản chất cố hữu của họ.
Fight Club không chỉ đề cập về những ai anti-social, mà còn nhắc đến những người đàn ông: Hãy quên hết các tấm áp phích quảng cáo khiêu khích với hình thể tráng kiện như thần Jeus, hãy quên các tiêu chuẩn trở thành người đàn ông thành đạt với số mét vuông căn hộ, thương hiệu xe, phụ thuộc vào các vật dụng tiện nghi đời mới... mà chỉ đơn giản, hãy trở về với chính mình.
Nhưng Fight Club không khẳng định chủ quyền của giới bằng bạo lực, cũng không tua lại lịch sử để lý giải bản năng giới. Ngược lại, bạo lực trong phim nhằm (1) phản ánh kết quả của những quy tắc phi tự nhiên trong xã hội hiện đại, và (2) là để khẳng định minh triết đàn ông: bình thản thấu hiểu sự vận động của chủ nghĩa tự nhiên.
Trong phim có một cảnh tôi khá thích, đó là khi Tyler Durden ghép một vài cảnh phim khiêu dâm vào những bộ phim gia đình chiếu rạp. Anh ta làm điều đó rất điêu luyện, khéo léo. Nhưng phản ứng của khán giả mới khiến chúng ta bất ngờ... Dẫu nỗ lực đến đâu đi nữa, con người không thể hạnh phúc hơn bằng cách tạo ra những quy tắc phi tự nhiên.
Thay vì cổ vũ lối sống hưởng thụ, sắp đặt, những người đàn ông trong Fight Club lại muốn quyền lực và khôi phục được “tính nam” của họ, trong khi những người phụ nữ chờ đợi giấc mơ Mỹ. Nói cách khác, họ đang nỗ lực thiết lập lại trật tự xã hội, sự phân quyền của giới theo cách mà lẽ ra nó phải như thế. Những lời quảng cáo thuận tai, các câu lạc bộ giúp xoa dịu bệnh nan y, bệnh tâm lý, những cái ôm chia sẻ… là sự đàn áp và bóp chết tính nam từ bên trong.
Vậy, nếu là phụ nữ thì sao? Một tương lai gần cũng đã được cảnh báo vào 1999, không chỉ trong Fight Club, mà khán giả còn bắt gặp trong American Beauty (Sam Mendes) ra mắt cùng năm. Đó cũng chính là những gì chúng ta đang trải nghiệm.
Đạo diễn David Fincher và biên kịch Chuck Palahniuk không chỉ ưu ái cho đàn ông một bộ phim thân thuộc với họ, mà cả phụ nữ cũng thế. Với phong trào "nữ quyền đám đông”, dường như đi lệch đi nhiều vai trò khẳng định nhu cầu thực sự của phụ nữ. Không thể trông đợi một thứ quyền năng dẫn đường cho sự dâng hiến tập thể, sự xả thân vì lý tưởng mà tách biệt, thiếu thông hiểu đến bản chất của giới. Nữ quyền cũng không thể là lý do để phản đối nam quyền, và phát triển các dịch vụ kinh doanh nhân đạo hay làm món trưng bày sầu thảm của nhân quyền.
Cùng với phong trào giải phóng tình dục, đã tiêm vào phụ nữ không ít hiểu lầm về quyền và bình đẳng giới. Nhưng bản chất con người vốn không thể tách rời khỏi tự nhiên. Cũng như xà phòng - dù là sản phẩm của con người hiện đại, thì vẫn phải đi từ nguyên liệu tự nhiên, là mỡ người. Mỡ cũng đồng thời đại diện cho lối sống dư thừa vật chất, phí phạm tài nguyên của chủ nghĩa tiêu dùng, đồng thời, xem nhẹ sự thấu cảm, như thể "Chỉ khi bạn sắp chết, người ta mới chịu nghe bạn nói". Con người tiêu nhiều tiền để đổi lấy những cái mà họ sẽ không tiếc tay vứt bỏ.
Trong Fight Club, nếu những người đàn ông tìm đến câu lạc bộ ung thư tinh hoàn để chia sẻ sự bất hạnh của họ, tìm kiếm sự đồng cảm và những cái ôm dịu dàng. Thì phụ nữ, đến thời điểm tương tự, cũng có thể tìm đến một CLB để chia sẻ nỗi cô đơn vì họ không thể gần gũi với đàn ông.
Vậy làm sao phụ nữ có thể phớt lờ được quãng thời gian 9 tháng 10 ngày mang thai, và thời gian chăm sóc con cái – vốn đã làm cho họ phải xuất phát sau đàn ông về chính trị và kinh tế. Dẫu có thể cố gắng gấp 2, gấp 3 để thu hẹp khoảng cách, nhưng tuyệt nhiên rất khó trở thành một người phụ nữ “săn bắt” được.
Phụ nữ không cần đọc các lý thuyết nữ quyền để thực hành nữ quyền, không cần biết về nữ quyền để sống nữ quyền. Đây lại thêm lý do nữa để tôi càng yêu thích Fight Club nhiều hơn.
“Quy tắc đầu tiên của Fight Club là không được trao đổi về fight club.”
“Quy tắc thứ hai của Fight Club là không được trao đổi về fight club.”
Nhưng quy tắc lớn nhất của Fight Club, đó là: “Dẹp hết quy tắc đi.” – Chính là fight club của tất cả đàn ông từ giữa thế kỷ 20, của phụ nữ từ đầu thế kỷ 21. Chẳng có gì để phải bàn luận thêm về những thứ đã tồn tại sẵn đó cả.
Giấc mơ không phải là cuộc đấu tranh, tự do, bình đẳng hay quãng thời gian đẹp đẽ trên trái đất này – mà là chính nội tại của mỗi người. Hãy là chính mình, dù có đang bị thu hút bởi những tiêu chuẩn nam tính/ nữ tính ở bất kỳ thời đại nào đi nữa. Vì trước sau gì thì cũng "fuck the rule", chỉ có bạn là tồn tại.
Với một khán giả nữ khi lần đầu xem Fight Club, có thể bạn sẽ nghĩ rằng phim dành cho đàn ông, vì chỉ có họ mới hiểu được khoái cảm sau mỗi cú đấm bạo liệt, máu văng tung tóe, chứng kiến mọi cơn chấn động với luồng điện hưng phấn khi hạ gục được đối thủ - cũng là một động thái tiếp xúc da thịt và có thể đạt cực khoái không thua gì khi làm tình... Chung quy cũng là cảm giác thỏa mãn khi thống trị và chinh phục thành công con mồi.
Nhưng sau khi bản Where in my mind vang lên, bạn có thể thay đổi suy nghĩ: Fight Club cũng dành cho phụ nữ. Và rộng hơn, dành cho tất cả chúng ta trong giai đoạn: không còn là đứa trẻ - nhưng cũng chưa thực sự trưởng thành.
Bây giờ, chúng ta có thể làm một phép thử với Fight Club. Hãy thử hoán đổi vai trò của giới, với trung tâm là một người phụ nữ. Công việc của cô ta là nhân viên văn phòng trong một tập đoàn lớn, thường xuyên bị mất ngủ, đang có kế hoạch mua nhà với đầy đủ vật dụng được cho là tiêu chuẩn của văn minh hiện đại (tivi, lò sưởi, máy giặt, bếp điện, tủ lạnh, bộ bàn ghế, máy hụt bụi...). Cô cũng thường được giới thiệu các liệu trình làm đẹp, giảm cân, phẫu thuật thẩm mỹ. Mỗi tuần, cô mua đều đặn các tạp chí thời trang danh tiếng, theo dõi chương trình sale của các hãng giày, quần áo, túi xách hàng hiệu... Là người thân thiện với tất cả đồng nghiệp, làm theo mọi mệnh lệnh của sếp, nhưng không ai nhớ tên cô khi đứng cùng thang máy. Cô không có mối quan hệ nào gắn bó, chưa bao giờ đạt cực khoái. Vào một số buổi tối, cô tham gia các câu lạc bộ để tìm sự đồng cảm. Cô chết đi và lại hồi sinh mỗi khi đêm buông.
Tình cờ, cô gặp "dude" của đời mình trong một chuyến bay. Sau cuộc trao đổi khơi gợi những trăn trở của cô, cả hai thành lập một tổ chức với hàng loạt hoạt động khác thường, cùng với đông đảo những người phụ nữ khác đến từ khắp nơi, từ mọi ngành nghề, giai cấp,... Bằng nỗi đau và cả những thử thách tâm lý, những người phụ nữ bước vào "sàn đấu" để đi tìm bản gốc của mình.
Ở phương diện về giới, quả thực, ở độ tuổi 30, gần với nhân vật nam chính (Tyler Durden), tôi thấy bản chất không hề khác nhau.
Vào thời điểm này, cái khuôn nhào nặn ra người "phụ nữ hiện đại thế kỷ 21" cũng đáng ghét không kém so với cái khuôn đã áp dụng với đàn ông cách đây nửa thế kỷ trước. Nhưng thực tế là mỗi thời đại luôn có sẵn những cái khuôn đáng bị chôn vào lòng đất ấy. Một người phụ nữ toàn diện là phải xinh đẹp về hình thể theo chuẩn mực, có thành tích học tập tốt, tự lập về tài chính, giỏi việc nước, đảm việc nhà, thấu hiểu sự đời, biết cách làm cho đàn ông ngưỡng mộ...
Đến đây, nếu quả thực có một câu hỏi dành cho nhân vật chính, rằng cô muốn thách đấu với ai? Hẳn là có thể người xem sẽ nhận được trả lời: Thần Venus.
Đàn ông thuộc nhóm săn bắt vốn chiếm ưu thế từ việc sử dụng bạo lực, sức mạnh cơ bắp – nhưng dần dần họ đã bị thuần hóa bởi nền văn minh hiện đại, và rơi vào tình trạng khủng hoảng từ thể chất cho đến tinh thần. Hàng triệu năm tiến hoá đã chứng minh địa vị thống trị của đàn ông cũng bắt nguồn từ sự hung hăng. Trong lịch sử, chiến tranh cũng là đặc quyền của họ. Ngay cả cuộc sống hôn nhân một vợ một chồng cũng làm giảm đi phần nào “tính nam” của đàn ông. Tuy nhiên, nếu một người đàn ông có lòng thù ghét người khác, tàn bạo với đối phương, thì vấn đề nằm ở chính căn tính của anh ta, chứ không liên quan đến việc thể hiện tính nam của họ. Điều này nếu ai xem đến đoạn nhân vật chính khó chịu, ghen tức với Marla, thì sẽ có thể hiểu rõ thêm phần nào.
Nếu đàn ông đã (và vẫn đang) bị đóng khung trong những quy tắc xã hội đương thời bằng các phương thức truyền thông hiệu quả. Giang sơn, xã tắc, đại nghiệp,... từ bao giờ thành một biểu trưng và góp phần kiến tạo quyền lực nam giới. Việc đàn ông đánh nhau, cương quyết làm cho mọi thứ rối loạn, rồi thoả mãn nhìn từng thứ sụp đổ dần dần dưới chân mình - chính là một bản chất cố hữu của họ.
Fight Club không chỉ đề cập về những ai anti-social, mà còn nhắc đến những người đàn ông: Hãy quên hết các tấm áp phích quảng cáo khiêu khích với hình thể tráng kiện như thần Jeus, hãy quên các tiêu chuẩn trở thành người đàn ông thành đạt với số mét vuông căn hộ, thương hiệu xe, phụ thuộc vào các vật dụng tiện nghi đời mới... mà chỉ đơn giản, hãy trở về với chính mình.
Nhưng Fight Club không khẳng định chủ quyền của giới bằng bạo lực, cũng không tua lại lịch sử để lý giải bản năng giới. Ngược lại, bạo lực trong phim nhằm (1) phản ánh kết quả của những quy tắc phi tự nhiên trong xã hội hiện đại, và (2) là để khẳng định minh triết đàn ông: bình thản thấu hiểu sự vận động của chủ nghĩa tự nhiên.
Trong phim có một cảnh tôi khá thích, đó là khi Tyler Durden ghép một vài cảnh phim khiêu dâm vào những bộ phim gia đình chiếu rạp. Anh ta làm điều đó rất điêu luyện, khéo léo. Nhưng phản ứng của khán giả mới khiến chúng ta bất ngờ... Dẫu nỗ lực đến đâu đi nữa, con người không thể hạnh phúc hơn bằng cách tạo ra những quy tắc phi tự nhiên.
Thay vì cổ vũ lối sống hưởng thụ, sắp đặt, những người đàn ông trong Fight Club lại muốn quyền lực và khôi phục được “tính nam” của họ, trong khi những người phụ nữ chờ đợi giấc mơ Mỹ. Nói cách khác, họ đang nỗ lực thiết lập lại trật tự xã hội, sự phân quyền của giới theo cách mà lẽ ra nó phải như thế. Những lời quảng cáo thuận tai, các câu lạc bộ giúp xoa dịu bệnh nan y, bệnh tâm lý, những cái ôm chia sẻ… là sự đàn áp và bóp chết tính nam từ bên trong.
Vậy, nếu là phụ nữ thì sao? Một tương lai gần cũng đã được cảnh báo vào 1999, không chỉ trong Fight Club, mà khán giả còn bắt gặp trong American Beauty (Sam Mendes) ra mắt cùng năm. Đó cũng chính là những gì chúng ta đang trải nghiệm.
Đạo diễn David Fincher và biên kịch Chuck Palahniuk không chỉ ưu ái cho đàn ông một bộ phim thân thuộc với họ, mà cả phụ nữ cũng thế. Với phong trào "nữ quyền đám đông”, dường như đi lệch đi nhiều vai trò khẳng định nhu cầu thực sự của phụ nữ. Không thể trông đợi một thứ quyền năng dẫn đường cho sự dâng hiến tập thể, sự xả thân vì lý tưởng mà tách biệt, thiếu thông hiểu đến bản chất của giới. Nữ quyền cũng không thể là lý do để phản đối nam quyền, và phát triển các dịch vụ kinh doanh nhân đạo hay làm món trưng bày sầu thảm của nhân quyền.
Cùng với phong trào giải phóng tình dục, đã tiêm vào phụ nữ không ít hiểu lầm về quyền và bình đẳng giới. Nhưng bản chất con người vốn không thể tách rời khỏi tự nhiên. Cũng như xà phòng - dù là sản phẩm của con người hiện đại, thì vẫn phải đi từ nguyên liệu tự nhiên, là mỡ người. Mỡ cũng đồng thời đại diện cho lối sống dư thừa vật chất, phí phạm tài nguyên của chủ nghĩa tiêu dùng, đồng thời, xem nhẹ sự thấu cảm, như thể "Chỉ khi bạn sắp chết, người ta mới chịu nghe bạn nói". Con người tiêu nhiều tiền để đổi lấy những cái mà họ sẽ không tiếc tay vứt bỏ.
Trong Fight Club, nếu những người đàn ông tìm đến câu lạc bộ ung thư tinh hoàn để chia sẻ sự bất hạnh của họ, tìm kiếm sự đồng cảm và những cái ôm dịu dàng. Thì phụ nữ, đến thời điểm tương tự, cũng có thể tìm đến một CLB để chia sẻ nỗi cô đơn vì họ không thể gần gũi với đàn ông.
Vậy làm sao phụ nữ có thể phớt lờ được quãng thời gian 9 tháng 10 ngày mang thai, và thời gian chăm sóc con cái – vốn đã làm cho họ phải xuất phát sau đàn ông về chính trị và kinh tế. Dẫu có thể cố gắng gấp 2, gấp 3 để thu hẹp khoảng cách, nhưng tuyệt nhiên rất khó trở thành một người phụ nữ “săn bắt” được.
Phụ nữ không cần đọc các lý thuyết nữ quyền để thực hành nữ quyền, không cần biết về nữ quyền để sống nữ quyền. Đây lại thêm lý do nữa để tôi càng yêu thích Fight Club nhiều hơn.
“Quy tắc đầu tiên của Fight Club là không được trao đổi về fight club.”
“Quy tắc thứ hai của Fight Club là không được trao đổi về fight club.”
Nhưng quy tắc lớn nhất của Fight Club, đó là: “Dẹp hết quy tắc đi.” – Chính là fight club của tất cả đàn ông từ giữa thế kỷ 20, của phụ nữ từ đầu thế kỷ 21. Chẳng có gì để phải bàn luận thêm về những thứ đã tồn tại sẵn đó cả.
Giấc mơ không phải là cuộc đấu tranh, tự do, bình đẳng hay quãng thời gian đẹp đẽ trên trái đất này – mà là chính nội tại của mỗi người. Hãy là chính mình, dù có đang bị thu hút bởi những tiêu chuẩn nam tính/ nữ tính ở bất kỳ thời đại nào đi nữa. Vì trước sau gì thì cũng "fuck the rule", chỉ có bạn là tồn tại.
Comments
Post a Comment