"Nói cách khác, tôi đã chết rồi"

Có một độc giả trên Rotten Tomatoes chia sẻ rằng: Kể từ khi bắt đầu xem American Beauty  (1999, Sam Mendes) năm 37 tuổi, từ đó đến nay, anh ta đều xem lại phim này sau một ngày sinh nhật mỗi năm của mình.

Cũng có một người bạn của tôi từng nói, mỗi năm xem lại American Beauty, cậu đều thấy bộ phim hay hơn, vì càng lúc cậu càng cảm nhận được sự chơi vơi và cô đơn của Lester (Kevin Spacey). Bước tiệm cận này thật đáng sợ.

American Beauty đã khái quát tình trạng mệt mỏi, chán chường của phần đông những người đàn ông trong xã hội Mỹ, đang phải gánh vác quá nhiều trọng trách của giới, và luôn bị ám ảnh bởi khuôn mẫu của sự thành công. Đó là nước Mỹ trong giai đoạn mà Internet phát triển với tốc độ tên lửa, đem đến niềm lạc quan về triển vọng nền kinh tế hàng đầu thế giới. Nhưng bong bóng công nghệ vỡ tung vào đầu năm 2000, kéo theo đó là toàn bộ thị trường chứng khoán sụp đổ. Nhiều người thất nghiệp, nhiều gia đình lâm vào tình cảnh nợ nần, tỉ lệ tự tử tăng lên đáng kể,... Và toàn bộ "giấc mơ Mỹ" đã rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế không lâu sau đó.

Chỉ với tác phẩm đầu tay, Sam Mendes đã thể hiện được tầm nhìn của một đạo diễn lớn. Ông đã nỗ lực khơi gợi một vẻ đẹp u sầu, lấp lánh nhưng không thể nào chạm vào được, vẻ đẹp đó được bao bọc cùng với sự nhẫn tâm, cô đơn và vô cảm trong cái kén xã hội đẹp mắt của các nước phát triển.

Điều gì sẽ xảy ra khi một người đàn ông tuổi trung niên chuẩn bị lăn ra chết lịm với sự chật chội của một xã hội kim tiền, một thế giới dường như chỉ tập trung vào vẻ bề ngoài?

Vẻ đẹp Mỹ đã khiến anh gục ngã thê thảm dưới những điều thầm kín nhầy nhụa. Có sai không khi một người đàn ông 40 tuổi có ham muốn nhục dục với cô bé tuổi teen? Bất kỳ người đàn ông nào cũng có thể từng đối diện với sự truy vấn này, khi đã gỡ bỏ các sợi dây về đạo đức và luật pháp. Mặt khác, American Beauty đã có cách để mở rộng hơn, thăm dò xa rộng vấn đề của giới trung niên trong cơn khủng hoảng kinh tế, chủ nghĩa tiêu dùng, bởi những thách thức lơ lửng về bình đẳng giới, sắc tộc và người đồng tính.

Lester trong American Beauty - thoạt đầu, tôi tưởng như anh đã đầu hàng trước vẻ đẹp Mỹ, không thể nhìn thấy điều gì khác sau lưng, khi anh bắt đầu bước vào ảo mộng man dại với Angela, cô bạn của con gái mình. Nhưng nghĩ thêm về Lester, tôi lại phản đối suy đoán ban đầu của mình, và cho rằng: Anh đang tìm cách rời xa vẻ đẹp đó, càng lúc càng rõ ràng hơn, dứt khoát hơn.

500 năm qua, loài người đã chứng kiến một loạt các thay đổi về cơ chế xã hội từ các cuộc cách mạng. Song song đó, quá trình tiến hoá đã nhào nặn nên tâm trí và cơ thể chúng ta để phù hợp với cuộc sống săn bắt hái lượm. Bắt đầu khi con người chuyển từ nông nghiệp đến công nghiệp, đã buộc chúng ta sống cuộc đời không tự nhiên, thiếu sự quan tâm đầy đủ đến khuynh hướng cố hữu và bản năng, do đó không thể đáp ứng những khao khát sâu thẳm nhất của chúng ta. Còn nhớ, niềm vui của một bộ lạc săn bắt hái lượm, khi họ hạ gục được một con voi ma mút, còn phấn khích hơn cả cuộc sống của một gia đình trung lưu thành thị. Mỗi phát minh mới, mỗi khi có định nghĩa mới về sự thành công ra đời, nó lại càng tạo thêm khoảng cách giữa chúng ta với Vườn Địa đàng.

Tuy nhiên, để thấy được "tù ngục" mà Lester đang bị giam cầm, chúng ta có thể đối chiếu về sự thay đổi của giới về mặt sinh học.

Trong nhiều thế kỷ qua, loài người không ngừng tranh cãi về ý nghĩa của giống đực và giống cái. Tuy đa số đàn ông cho rằng họ đóng vai trò quan trọng đối với sự tiến bộ của nhân loại nhưng ở nhiều loài động vật, sự tồn tại của giống đực không có ý nghĩa lớn. Ngày nay, các nhà khoa học đã phát hiện thấy, thiên nhiên cho phép tồn tại giống đực chỉ vì một mục đích: tình trạng các con đực tranh giành con cái sẽ giúp cải thiện nòi giống.

Khi khoa học phát triển, đi cùng với sự thay đổi về mặt nhận thức về giới, rất nhiều thông tin truyền thông đã khơi gợi sức mạnh của phụ nữ, và khiến cho một nửa thế giới tự tin vào khả năng điều khiển cuộc sống này mà không cần đàn ông. Chính sự thờ ơ của đối tác, hoặc có thể hiểu rộng hơn - sự bỏ mặc của xã hội, đã khiến cho những người đàn ông cảm thấy "tính nam" của mình bị đe dọa. 

Cũng như trong Fight Club, Tyler Durden (từ Durden có thể là cách chơi chữ theo nghĩa lóng là Dude - người bạn thân cùng giới đặc biệt của mỗi người đàn ông, hay Dildo - dương vật giả), đã phản đối sự sắp xếp của xã hội bằng loạt trò chơi bạo lực, một phần để đáp trả những khuôn phép xã hội và vỏ bọc hào nhoáng của đàn ông mà truyền thông tạo dựng, đã vô tình cướp đi "tính nam" của chính họ. 

Xét về góc độ về giới, bạo lực & tình dục là hai thành tố chủ đạo để đàn ông kết nối được da thịt và tinh thần hưng phấn của chính họ. 

Kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp, trật tự xã hội đã thay đổi hoàn toàn, từ chính trị, cuộc sống gia đình, tâm lý con người, vai trò về giới... Nhưng chúng ta hẳn đã hạnh phúc hơn? Nếu đi kèm với sự tiến bộ là tăng trưởng kinh tế, liệu rằng có phải là quyền lực, tiền, gia đình, gen di truyền mới là những yếu tố then chốt tạo nên hạnh phúc cho cá nhân ai đó?

Ngày nay, điều may mắn là con người đã có cơ hội (dù mong manh) được chọn đời sống độc thân, hay trở thành người như-là-chính-họ, là một cách sống. Có thể Lester cũng đã như thế. Hạnh phúc là điều mà anh cảm thấy bên trong, một cảm giác sung sướng nhất thời hoặc mãn nguyện kéo dài với một cuộc sống vận động phía "bên trong" anh. Cũng là một động thái khước từ vẻ đẹp Mỹ.

Về Angela, cô bé không hẳn là nữ thần của Lester để anh chạm đến hạnh phúc, chạm đến dạng thức của chính mình, mà cô bé còn là sự tự do của anh, là sự viên mãn của anh trong phút chốc, tạm thời trong một quãng thời gian ngắn ngủi. Những cảnh khỏa thân ở họ đều được sử dụng để truyền tải sự tổn thương của nhau. Cô bé làm cho người cha của bạn mình có thể tê liệt cảm xúc, vẻ đẹp của cô bé đã chiến thắng. Nhưng cái chiến thắng lớn hơn, đó là khi người đàn ông đó vượt qua ranh giới của tuổi già, anh ta có quyền khao khát trở về thời thanh niên, được tôn trọng, có quyền lực và dĩ nhiên, có vẻ đẹp của cánh hoa hồng tươi thắm lót đường cho cuộc đời anh ta.